Чадаанада Чылгычы Ондар аттыг шии театрынга апрель 3-те, чаа шииниң баштайгы көрүлдези болган
Чадаанада Чылгычы Ондар аттыг шии театрынга апрель 3-те, чаа шииниң баштайгы көрүлдези болган. «ХХ чүс чылда Тываның алдарлыг кижилери» деп күрүне номунче ады кирген Бурятияның Иволга хүрээзинге ажылдап, хой чылдарда сарыг шажын Өөредин нептередип, эртем-билиин, амыдыралын бөдүүн чүдүкчү чонунга бараалгаткан Кенден Сүрүң Езутуевич Хомушкунуң 110 харлаанынга тураскааткан «Мөңге чагыг» деп чеди көжегелиг драманы Россияның журналистер Эвилелиниң кежигүнү, Чадаанада Тываның Национал музейиниң Монгуш Буян-Бадыргы аттыг салбырнын директору Доржу Дамба-Доржуевич Монгуш бижээн. Мен бодаарымга, Бүгү-делегейниң IY сарыг шажын шуулганынга тураскааткан чогаадыкчы мөөрейге киириштирип болур тоогулуг ажыл.
Шиини сценага Тываның Улустуң артизи Мерген Ким-оолович Хомушку тургузуп, режиссеру болган.Хөгжүм каасталгазын Эртине Константинович Тамдын, чурук кассталгазын Чадаананың шии театрының аныяк артизи Артыш Аясович Монгуш , танцы- сам каасталгазын Алдын-Ча Альбертович Кара-Сал олар кылып, чогаадыкчы салым-чаяанын шии уран чүүлүнүң ховар, төөгүлүг ажылынга бараалгаткан деп бодум хуумда үнелээр кижи болдум.
Сарыг-Хөлчүк артты найысылал Кызылче бар чыда, Чадаанавысче дедир чанып кел чорааш, албан таварыыр бис. Ооң кырында Кенден-Сүрүң Езутуевич Хомушкунуң чырыткылыг адынга тураскааткан субурганны чоннуң, хүндүлүг башкының чоок кижилериниң, ынчангы Тываның Камбы-Лама эргелелиниң деткимчези, сагыш човаашкын, эгелээшкини-биле ажытканы бүгү чонувуска алдар болгаш мөңге төөгү. Чадаананың Алдыы, Үстүү хүрээлери сүлде-сүзүүвүс, кол байлаавыс.
Эрткен чүс чылдың эгезинде Чадаананың Алдыы, Үстүү хүрээлериге хуурак кылдыр өөренип киргеш, Тыва күрүнени үндезилеп тургузарынга үлүүн киирген чазак даргалары, көскү политиктиг күрүне ажылдакчылары Монгуш Буян-Бадыргы, Сат Чүрмит-Дажы Саны-Шири, Адыг-Түлүш Хемчик-оол Оолдукай, Оюн (Ойун) Данчай Чырандай, Кара-Сал Бириңлей Орума, Күжүгет Сарыг-Серен Арапай, Сат Лопсан Базыр-оол, Ховалыг Тоткан (Доткан) Сонам, Оюн Сеңгиижик Тамчай, Куулар (Кучулар) Суңгар-оол Товунак Чадаананын Алдыы, Устуу хурээлеринге хуурактап база Моолга хурээлерге боттарыннын уезинде ооренип чорааннар. Тыва бижиктиң үндезилекчизи Монгуш Лопсан-Чиңмит кешпи, Монгуш Оруйгу Серекей, Кирбииш-Сарайга ажылдап чурттап чораан Куулар Шымбай-оол Дажы-Торлук, Кызыл-Чырааның ийе, амгы Госстанция девискээринде өг-хүрээ комплекизинге чонунга бараан болган Түлүш Тере-Комбу, Хомушку Амыртаа кешпи, Куулар Шулуу дээш өске-даа лама башкылар, хам чаяачы өгбелерни адап болур. Шииниң кол маадыры ыдыктыг Кенден-Сүрүң башкы, ада-иези бай-хөреңгитеннер дээш тыва чону-биле бир дөмей Сталинизмнин карангы думбей чылдары - политиктиг шаажылалдар чылдарында шөлүдүп, кызагдалга таваржып чорааннар.
Шииде кол рольдарда Чадаананың шии театрының аныяк артистери Чадаана хоорайның культуразының алдарлыг ажылдакчызы, артизи деп чоннуң үнелелин мурнуку чылдарда чаалап алган аныяк артистер чедимчелиг ойнап турар. Шииде кол роль Кенден-Сүрүң башкының ролюнда Артыш Михайлович Куулар, Кенден-Сүрүң башкының дагдыныкчы улуг башкызы Артыш Аясович Монгуш, бурят дарга-биле өөнүң иштиниң рольдарында Чайыр-оол Шулууевич Монгуш-биле Чодураа Экер-ооловна Комбу, аныяк кыстың ролюнда Белекмаа Валентиновна Донгак, оон ашааның ролюнда Тыва Республиканың культуразының тергиини Айдыс Ильич Эдиски, тыва өг-бүлениң ээлери ашактың ролюнда Тыва Республиканың культура, уран чүүлүнүң хоочуну Алексей Аирович Санаа болгаш херээжен ээзи Тыва Республиканың культуразының алдарлыг ажылдакчызы, Чадаанада Чылгычы Ондар аттыг шии театрының директору Долаана Доржуевна Кара-Сал олар.
Чөөн-Хемчик кожууннуң Баштыңы Инна Байыр-ооловна Монгуш, Чөөн-Хемчиктиң чагырга даргазы Айдыс Дарый-оолович Куулар, социал-политика талазы-биле оралакчызы Джамиля Джоновна Монгуш болгаш Доржу Дамба-Доржуевичиниң ачазы күш-ажылдың хоочуну Дамба-Доржу Ырышович Монгуш, кады төрээннери, чоок кижилери байыр чедиргеннер. Чадаана хоорайның культуразының алдарлыг ажылдакчызы атты Тываның Улустуң артизи Мерген Хомушкуга тывыскан.
Чогаадыкчы коллективтиң ажылдакчылары апрельде болур республика чергелиг мөөрейге “Мөңге чагыг” деп шини көргүзер. Удавас болур, ийе, августа Бүгү-делегейниң IV сарыг шажын шуулганынга Чадаананың Чылгычы Ондарның адын эдилээн шии театрының чогаадыкчы коллективи чаа шиини республиканың аалчыларынга, чонунга көргүзүп бараалгадырлар. Чедиишкиннерни күзээлиңер!!!
Вячеслав МОНГУШ, Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы“Чаа орук” солуннуң кол редактору
Теги: чадаанада, чылгычы, ондар, аттыг, шии, театрынга, апрель, 3те, чаа, шииниң, баштайгы, көрүлдези, болган, хх, чүс, чылда, тываның, алдарлыг, кижилери, деп, күрүне, номунче, ады, кирген, бурятияның, иволга, хүрээзинге, ажылдап, хой, чылдарда, сарыг, шажын,