СУТ-ХОЛ КОЖУУННУН АЖЫЛЧЫЧОНУНУН <p>БАШТАЙГЫ УЛУГ ХУРАЛЫ
СУТ-ХОЛ КОЖУУННУН АЖЫЛЧЫЧОНУНУН
БАШТАЙГЫ УЛУГ ХУРАЛЫ.
1941 чылдын март 12-де ТАРН-нын Топ Комитединин «Улуг кожууннарны бичеледир эде организастаар дугайында»10(60) дугаар доктаалын езугаар Сут-Хол кожуун тургустунган соонда таптыг-ла бир чыл болганда 1942 чылдын март 9-та Сут-Хол кожууннун ажылчы чонунун Улуг Хуралы Суг- Аксынга болуп эрткен.
Хуралга сумулардан 144 толээлер олурушкан. Кожууннун ажылчы чонунун l дугаар Улуг Хуралын ТАР- нын Топ сонгулда комиссиязынын толээзи эш Тыртый- оол ажыткан. Улуг Хуралдын ажылын эргелеп башкарар Президиумнун дугайында Холчуктуг сумузунун толээзи эш Содунамнын саналын езугаар 15 кижини сонгаан. ТАР-нын Нам, Чазаанга чорудар телеграмманы Бора-Тайга сумузунун толээзи эш Очур номчаан.
Кожууннун ажылчы чонунун l дугаар Улуг хуралынга отчеттуг илеткелди дыннаан болгаш организастыг айтырыгларны чугаалашкан. Кожууннун ажылчы чонунун Биче Хуралынын отчеттуг илеткелин Президиум даргазы эш Таргытпай Ооржак кылып, Сут- Хол кожуун тургустунганынын соонда кылып чорудуп келген ажылдарга доктаап, дараазында чуулдерни демдеглээн.
Илеткелчи ТАР-нын ажылчы чоннарынын 10 дугаар Улуг Хуралынын декларациязын болгаш ТАРН ТК- нин 2 дугаар пленумунун доктаал шиитпиринкожууннун иштинге боттандырып, бугу ажылды дайын байдалынга чаарты тургузуп, маадырлыг Кызыл шеригге дузаламчыны коргузер талазы- биле ажылдарнын чоруп турарын демдеглээн. Кызыл шеригге улуг дузаны катканы дээш эш Ынаажык ТАР- нын Куш- ажыл ордени- биле , эштер Чолдуй - оол, Толчунмаа, Чулдум, Опанай, Лопсан-Балдан, Улар-оол ТАР-нын Хундулуг бижиктери- биле шаннатканнар. Олардан ангыда белек дузаламчызынын талазы- биле арат чонну эвилдеп, боттары база мурнакчылар болуп киржип турар эштерни илереткен: оларга Кызыл- Тайга сумузундан эш Хончулар арат чонун иштинге тайылбыр массалыг ажылды чорудуп тургаш, 140 акшанын чуул- буру материалын чыып чоруткан, Сут- Хол сумузундан эш Севил аратчондан 198 акшаны, 65 акшанын облигациязын, 5 баш шээр малды чыып чоргускан болгаш боду 1 аьт , 41 акша, 1 хой, 4 алгы- биле дузалаан. Гитлернин уптекчи араатаннарынчылча шаап, узуткаар демиселге арат чонну эвилелдеп, хой белек, дузаламчыны чоруткан эн мурнакчы сумулар бар. Чижээ Кызыл- Тайга сумузу 98 аьтты, 1345 акшаны, 360 акшанын облигациязын, 515 алгыны, 515 баш малды, 66 хеп аймаан, 42 хол хавын чоруткан. Ол ышкаш Улуг- Алаак сумузу хой- хой чуулдер- биле дузалаан.
Бугу ниитинин шериг эртеминге ооредир сорулганы барымдаалап, кожууннун иштинде 28 кезек черде 787 кижи ооредилгени эртип турарын илеткээн.Бо чорук болза, социалистиг ада- чурт - ССРЭ- ни болгаш ТАР- нын тускай хамаарышпас чоруун камгалап, фашистиг араатаннарны чылча шаварынга беленин коргузуп турар.
Мал ажылынын талазы- биле алырга, 1942 чылдын эгезинде кожуун 118255 ажыг малдыг турган болгаш 1941 чылда 397764 пуд сигенни, 19719 пуд саванны, 16957 пуд суланы мал чеминге белеткээн.
Тарылга ажылынын талазы- биле алырга, 1941 чылда кожууннун иштинге 1,614 га тарааны тарып, ол тараадан 52607 пуд тарааны холга ажаап алган.
Культура ажылынын талазы- биле кожууннун бугу арат чонун орус ужукке ундезилээн чаа бижикке ооредир сорулганы барымдаалааш, 17 башкыныны суму бурузунче ундурген. Кожуунда школаларны ой- шаанда ажыдып, школага 272 уругларны тургузуп, уругларнын 25,8 хуузун школаже хаара туткан.
Солун чагыдылгазынын ажылын куштелдирген, 1942 чылда 1053 солунну чагыдар тургаш, 685 солунну чагыдып алган.
1941 чылда кожууннун иштинге 3 эмчи салбырларын тургускан, олар 1444 кижини эмнеп, шинчээн болгаш арат чоннун ортузунга 33 лекция, беседаларны чорудуп, 996 кижээ таныштырган, дурген эмчи дузазын чедирерин 142 кижиге оореткен.
Кожууннун ажылчы чонунун Биче Хуралынын Президиумунун даргазы Таргытпай Ооржактын илеткелин дыннап, сайгарып чугаалашкан соонда, кожууннун Биче Хурал кежигууннерин сонгуур дугайында ТАР- нын Топ сонгулда комиссиязынын толээзи эш Тыртый-оолдун саналын езугаар кожууннун Биче Хурал кежигууннеринге 37 кижини сонгаан. Кожууннун Биче Хуралынын Президиумунга Полат, Идам- Сурун, Таржай, Сочут, Шыжаа, Кокай- оол, Лопсан- Балдан оларны сонгаан. Биче Хурал Президиумунун даргазы нога эш Полатты, оралакчызынга болгаш кодээ ажыл- ыЙагый килдизинге эш Шыжааны, культура килдизинге эш Сочутту сонгаан.
Сут- Хол кожуунга тус чер толээлекчилеринин Хуралы кожуунга эн баштай ынчаар ажылдап эгелээн.
Материалдарны Сут- Хол кожууннун архив фондузундан алган.
Теги: сутхол, кожууннун, ажылчычонунун, баштайгы, улуг, хуралы, 1941, чылдын, март, 12де, тарннын, топ, комитединин, кожууннарны, бичеледир, эде, организастаар, дугайында1060, дугаар, доктаалын, езугаар, кожуун, тургустунган, соонда, таптыгла, бир, чыл, болганд